ประวัติความเป็นมาการจับปลาแบบ’ไทยๆ’

ด้วยความโชคดีที่แผ่นดินไทยมีความอุดมสมบูรณ์ การจับปลามาทำเป็นอาหารจึงอยู่คู่คนไทยมาช้านาน ในการจับปลาด้วยเบ็ดนั้นเราได้รับอิทธิพลมาจากประเทศจีน จากการค้าขายกันในสมัยก่อน แล้วการจับปลาแบบไหนกันล่ะที่เป็นวิธีดั้งเดิมของบ้านเรา ไปค้นหาคำตอบพร้อม ๆ กันเลยครับ

1. กรบ (กบ หรือตบ) คือเครื่องมือแทงปลาขนาดใหญ่ มีปลายเหล็กแหลมลักษณะคล้ายฉมวก มีมือถือเป็นไม้เนื้อแข็ง ส่วนปลายด้ามถือจะโค้งงอเหมาะแก่การจับให้กระชับ โดยจะใช้แรงน้ำหนักจากตัวคนกดลงไปที่ตัวปลา เหมาะกับการใช้แทงปลาในบริเวณน้ำไหลลึกไม่เกินหัวเข่า

2. สุ่ม ใช้สำหรับครอบปลา ทำมาจากไม้ไผ่สานเป็นตา ใช้คู่กับ ‘ข้อง’ ที่มีไว้สำหรับใส่ปลาที่จับได้

3. ชนาง เป็นอุปกรณ์จักสานด้วยไม้ไผ่เป็นตาโปร่ง ๆ ปากผายกว้าง ก้นสอบแหลม มีขอบเป็นไม้ไผ่เพื่อความแข็งแรงทนทาน และใช้สำหรับเป็นด้ามจับในการจับช้อนปลาน้ำตื้น

4. ไซ ใช้สำหรับดักปลาเล็กปลาน้อยในแหล่งน้ำไม่ลึกหรือตามช่องระบายน้ำเข้าออกตามคันนา ทำมาจากไม้ไผ่ โดยจะผูกร้อยซี่ไม้ไผ่ด้วยหวายหรือเถาวัลย์ มีช่องสำหรับดักปลา ไซมีหลายแบบ ตั้งชื่อตามรูปทรงนั้น ๆ เช่น ไซปากแตร ไซท่อ ไซสองหน้า หรือไซลอย เป็นต้น

5. ตุ้ม ทำมาจากไม้ไผ่สาน ส่วนปากยาวแคบ ส่วนล่างอูมใหญ่ แบ่งเป็น 2 ขนาด ขนาดเล็กใช้สำหรับดักปลาไหล ขนาดใหญ่ใช้สำหรับดักปลาทั่วไป โดยจะวางตุ้มตามร่องน้ำที่แห้งขอด ใส่เหยื่อ เช่น กุ้ง ไข่มด ลงไปในการล่อปลา

6. ลัน ใช้สำหรับดักปลาไหล ทำมาจากกระบอกไม้ไผ่ ใส่เหยื่อล่อปลา เช่น ไส้เดือน ปู หอย เข้าไปในกระบอกลัน นิยมวางลันดักไว้ตามข้างคลอง หรือตามแหล่งน้ำที่มีกอหญ้า

และนี่ก็คือตัวอย่างเพียงคร่าว ๆ ของอุปกรณ์จับปลาแบบพื้นบ้านของไทย เห็นมั้ยครับว่าภูมิปัญญาไทยนี่สุดยอดจริง ๆ สมควรอย่างยิ่งที่จะได้รับการอนุรักษ์เอาไว้

อ้างอิง

– http://wsr.awardspace.com

– https://th.wikipedia.org